Khi bắt đầu kinh doanh online, hai mô hình phổ biến thường gây nhầm lẫn nhất là dropshipping và affiliate marketing. Cả hai đều hứa hẹn thu nhập mà không cần vốn tồn kho nhưng lại khác biệt hoàn toàn về cơ chế vận hành, kiểm soát thương hiệu và trách nhiệm hậu mãi. Bài viết chuyên sâu này sẽ giúp bạn phân biệt dropshipping và affiliate rõ ràng, phân tích ưu nhược điểm cũng như đưa ra lời khuyên chiến lược cho năm 2026: nên chọn dropshipping hay affiliate để xây dựng nguồn thu nhập bền vững nhất.
Dropshipping là gì?
Dropshipping là một mô hình bán lẻ trong lĩnh vực thương mại điện tử, trong đó người bán không giữ hàng tồn kho. Người bán hoạt động như chủ thương hiệu, thực hiện Marketing và chăm sóc khách hàng.
- Bản chất: Bạn niêm yết sản phẩm với giá bán lẻ, khi có đơn hàng, bạn dùng tiền của khách để mua lại sản phẩm đó với giá sỉ từ nhà cung cấp (Supplier).
- Điểm cốt lõi: Bạn kiểm soát giá bán, lợi nhuận và chịu trách nhiệm về toàn bộ trải nghiệm của khách hàng (từ bán hàng đến hậu mãi).
Affiliate Marketing là gì?
Affiliate marketing (Tiếp thị liên kết) là hình thức quảng bá sản phẩm hoặc dịch vụ của một công ty khác và nhận hoa hồng trên mỗi lần bán hàng, đăng ký hoặc hành động thành công khác được tạo ra từ liên kết giới thiệu của bạn.
- Bản chất: Bạn là nhà tiếp thị hoặc người giới thiệu, không phải người bán hàng.
- Điểm cốt lõi: Bạn chỉ cần tập trung vào việc tạo Traffic và chuyển đổi. Trách nhiệm Logistics, thanh toán và hậu mãi sẽ thuộc về công ty cung cấp sản phẩm.
Điểm giống nhau giữa Dropshipping và Affiliate
Dù là hai mô hình khác nhau, dropshipping và affiliate có những điểm chung khiến chúng trở nên hấp dẫn đối với người khởi nghiệp:
- Không cần vốn tồn kho: Cả hai mô hình đều loại bỏ rào cản lớn nhất của kinh doanh truyền thống là chi phí mua hàng và quản lý kho bãi.
- Tập trung vào marketing kỹ thuật số: Cả hai đều dựa hoàn toàn vào kỹ năng tạo Traffic (SEO, quảng cáo trả phí, Social Media) để thu hút khách hàng tiềm năng.
- Linh hoạt địa lý: Có thể vận hành hoàn toàn online, không bị ràng buộc bởi địa điểm làm việc.
Điểm khác nhau cốt lõi giữa Dropshipping và Affiliate
Đây là phân tích chi tiết giúp bạn phân biệt dropshipping và affiliate dựa trên các yếu tố chiến lược:
1. Quy trình vận hành
- Dropshipping: Quy trình dài hơn. Bạn phải thiết lập Store, niêm yết sản phẩm, tự xử lý thanh toán, chuyển đơn và quản lý vận đơn.
- Affiliate Marketing: Quy trình đơn giản. Bạn chỉ cần tạo nội dung, gắn link Affiliate. Công ty hay cửa hàng, nhà phân phối sản phẩm chính sẽ chịu trách nhiệm về Store, thanh toán và Fulfillment.
2. Mức độ kiểm soát sản phẩm – giá bán
- Dropshipping: Kiểm soát cao. Bạn có quyền quyết định giá bán (Margin), mô tả sản phẩm và thiết kế cửa hàng. Điều này giúp bạn xây dựng thương hiệu riêng.
- Affiliate Marketing: Kiểm soát thấp. Bạn bán sản phẩm theo giá và mô tả của thương hiệu, cửa hàng phân phối. Bạn không có quyền thay đổi bất cứ điều gì liên quan đến sản phẩm hay Store.
3. Cách kiếm tiền (lợi nhuận và hoa hồng)
- Dropshipping (Lợi nhuận): Bạn giữ lại toàn bộ biên lợi nhuận gộp (Giá bán lẻ – Giá vốn). Lợi nhuận tiềm năng cao hơn, có thể lên tới 20%-50% giá bán.
- Affiliate Marketing (Hoa hồng): Bạn nhận được một tỷ lệ phần trăm hoa hồng cố định trên giá bán (thường 5%-15%). Lợi nhuận tiềm năng thấp hơn nhưng ổn định hơn.
4. Rủi ro và trách nhiệm (hậu mãi – hoàn đơn – bảo hành)
- Dropshipping: Rủi ro cao hơn. Bạn là Seller of Record (người bán hàng ghi danh), do đó, bạn chịu trách nhiệm trực tiếp về mọi khiếu nại, hoàn đơn và chất lượng sản phẩm (dù việc này phụ thuộc vào Supplier).
- Affiliate Marketing: Rủi ro bằng không. Toàn bộ trách nhiệm hậu mãi, bảo hành và xử lý khiếu nại thuộc về công ty chủ quản/người cung cấp sản phẩm.
5. Nguồn thu nhập: chủ động và thụ động
- Dropshipping (Chủ động/Tài sản): Yêu cầu sự quản lý chủ động (xử lý đơn, CS). Tuy nhiên, bạn đang xây dựng một tài sản (Store, Brand) có thể bán được trong tương lai.
- Affiliate Marketing (Thụ động): Thu nhập có thể trở nên thụ động khi nội dung của bạn (bài blog, video) lên top, tạo ra dòng tiền liên tục mà không cần can thiệp xử lý đơn.
So sánh chi tiết Dropshipping và Affiliate
| Yếu tố so sánh | Dropshipping | Affiliate Marketing | Lời khuyên chiến lược |
| Vốn ban đầu | Thấp (Chủ yếu chi phí Store/Ads) | Rất thấp (Chỉ cần chi phí Content/Hosting cơ bản) | Affiliate dễ dàng bắt đầu nhất |
| Lợi nhuận tiềm năng | Rất cao (20%-50% Margin) | Trung bình (5%-15% Commission) | Dropshipping có khả năng Scale Profit nhanh hơn |
| Cạnh tranh | Cao (Cạnh tranh về sản phẩm và giá) | Trung bình (Cạnh tranh về Content và SEO) | Dropshipping đòi hỏi sự khác biệt về Branding |
| Kiến thức cần có | Marketing, phân tích dữ liệu, quản lý chuỗi cung ứng | Marketing, SEO, kỹ năng viết/sản xuất nội dung | Dropshipping yêu cầu kỹ năng đa dạng hơn |
| Quy mô mở rộng | Rất lớn (Mở rộng toàn cầu với Store riêng) | Rất lớn (Mở rộng sang nhiều ngách, nhiều sản phẩm) | |
| Rủi ro hậu mãi | Cao (Trách nhiệm trực tiếp với khách hàng) | Bằng không (Chuyển trách nhiệm cho công ty) | |
| Thời gian vận hành | Yêu cầu sự quản lý chủ động hàng ngày (xử lý đơn) | Có thể đạt được sự thụ động cao hơn | |
| Tính ổn định | Ổn định nếu kiểm soát tốt chất lượng Supplier | Ổn định nếu công ty Affiliate không thay đổi chính sách |
Mô hình hybrid: Dropship + Affiliate (Case Trend 2026)
Xu hướng năm 2026 là không bắt buộc chọn một trong hai mà có thể kết hợp cả hai mô hình dropshipping và affiliate để tối đa hóa hiệu quả cũng như giảm thiểu rủi ro.
1. Bán sản phẩm chính bằng Dropship → upsell bằng Affiliate
Đây là chiến lược tăng giá trị đơn hàng (AOV) thông minh.
- Thực hiện: Bạn bán sản phẩm chính có biên lợi nhuận cao bằng dropshipping (VD: một chiếc máy pha cà phê).
- Upsell: Sau khi khách hàng thanh toán, bạn giới thiệu hoặc gửi email về các sản phẩm bổ sung có liên quan (VD: khóa học pha cà phê, các loại hạt cà phê đặc biệt) thông qua link affiliate và nhận hoa hồng.
2. Làm Affiliate trước → test sản phẩm → chuyển sang Dropship
Đây là chiến lược thăm dò thị trường ít rủi ro nhất.
- Affiliate trước: Quảng bá sản phẩm bằng link affiliate. Nếu sản phẩm đó mang lại doanh số cao, bạn đã chứng minh được nhu cầu thị trường.
- Chuyển đổi: Sau đó, bạn chuyển sang bán sản phẩm bằng dropshipping để kiểm soát biên lợi nhuận và xây dựng thương hiệu riêng.
3. Dùng Affiliate để kéo Traffic miễn phí cho shop
Bạn sử dụng các chương trình affiliate của các shop khác để kéo Traffic về Store của mình. VD: Viết blog về “Top 10 dụng cụ nhà bếp tốt nhất” (gắn link affiliate) và đồng thời quảng cáo các sản phẩm tương tự có sẵn trên Store dropshipping của bạn. Điều này biến affiliate thành một kênh thu hút Traffic miễn phí hiệu quả.
Kết luận
Việc lựa chọn giữa dropshipping và affiliate marketing phụ thuộc vào mục tiêu cá nhân: Nếu bạn muốn xây dựng thương hiệu, kiểm soát sản phẩm và có tiềm năng lợi nhuận cao, hãy chọn dropshipping. Nếu bạn ưu tiên sự thụ động, không muốn chịu trách nhiệm hậu mãi, hãy chọn affiliate.
